Quá tải bệnh viện đang là vấn đề bức xúc đối với ngành y tế. Tình trạng đó kéo dài có thể làm giảm chất lượng khám, chữa bệnh, tăng các tai biến hoặc nguy cơ nhiễm trùng, nảy sinh thái độ và hành vi tiêu cực trong đội ngũ nhân viên y tế.

Bệnh viện Nhi T.Ư luôn trong tình trạng quá tải.

Từ kết quả thực tiễn

Kết quả thực hiện hai đề án bệnh viện vệ tinh và 1816 thời gian qua cho thấy đây thật sự là một giải pháp quan trọng giúp bệnh viện tuyến dưới nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh, đồng thời góp phần giảm tỷ lệ chuyển người bệnh từ tuyến dưới lên tuyến trên 20 đến 30%. Triển khai từ năm 2005, hai bệnh viện: Hữu nghị Việt-Ðức và Bạch Mai xây dựng được 14 bệnh viện vệ tinh. Không chỉ giúp nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh, đề án góp phần nâng cao năng lực cả về chuyên môn và quản lý của các bệnh viện vệ tinh, đào tạo nâng cao năng lực cán bộ y tế tuyến dưới cũng như năng lực chẩn đoán xử lý cấp cứu, tăng tỷ lệ bệnh nhân đến khám, và điều trị, phẫu thuật tại các bệnh viện vệ tinh. Bệnh viện Hữu nghị Việt-Ðức đào tạo được 46 phẫu thuật viên, 12 bác sĩ gây mê hồi sức, 40 điều dưỡng ngoại khoa, 23 y tá phụ gây mê và 25 y tá phòng mổ; cung cấp trang thiết bị cho các phòng mổ, củng cố, phát triển sáu khoa ngoại tại sáu bệnh viện vệ tinh về ngoại khoa. Bệnh viện Bạch Mai cũng chuyển giao 46 kỹ thuật, xây dựng, hoàn thiện chuẩn hóa 49 chương trình đào tạo, xây dựng 204 hướng dẫn điều trị, tổ chức 121 khóa đào tạo nâng cao năng lực cho 5.496 học viên của các bệnh viện vệ tinh và các bệnh viện tuyến dưới khác...

Mặc dù "đi sau", nhưng do Ðề án 1816 triển khai trên quy mô rộng hơn, cho nên hiệu quả đạt được khá rõ ràng. Theo thống kê, có 72 bệnh viên cử 11 nghìn 068 lượt cán bộ đi luân phiên, trong đó các bệnh viện tuyến trung ương cử 3.945 lượt cán bộ. Các cán bộ đi luân phiên thực hiện chuyển giao cho các bệnh viện tuyến tỉnh 6.676 kỹ thuật thuộc 26 chuyên ngành, gồm: nội, ngoại, sản, nhi, hồi sức cấp cứu. Sau chuyển giao, 90% số kỹ thuật được tuyến dưới tự thực hiện tốt, 10% số kỹ thuật cần tiếp tục hỗ trợ hoặc không thực hiện được. Cán bộ đi luân phiên tổ chức 3.443 lớp tập huấn nâng cao năng lực, trình độ chuyên môn tay nghề cho 78 nghìn 550 cán bộ tuyến dưới. Ngoài ra, cán bộ đi luân phiên trực tiếp khám và điều trị hơn 1,134 triệu lượt người bệnh; thực hiện 23 nghìn 365 ca phẫu thuật... Việc thực hiện Ðề án 1816, đưa cán bộ có trình độ chuyên môn cao đi luân phiên hỗ trợ các bệnh viện tuyến dưới giúp người dân ở các địa phương, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, vùng kinh tế khó khăn, người nghèo, đồng bào dân tộc, được tiếp cận các dịch vụ y tế có chất lượng cao ngay tại địa phương, qua đó thể hiện sự công bằng trong chăm sóc sức khỏe và bảo đảm an sinh xã hội.

Lồng ghép để phát huy hiệu quả

Triển khai các biện pháp chống quá tải bệnh viện đang là nhiệm vụ trọng tâm của ngành y tế, và một trong những giải pháp quan trọng nhất đó là hỗ trợ nâng cao năng lực khám, chữa bệnh; nâng cao điều kiện cơ sở vật chất và con người cho tuyến dưới. Bên cạnh việc phát huy hiệu quả của hai đề án, các cơ quan liên quan cũng cần sớm tháo gỡ những bất cập sau thời gian thực hiện. Một trong những điểm hạn chế lớn nhất là thời gian luân phiên ba tháng/cán bộ/lần chưa phù hợp, vì có kỹ thuật cần thời gian chuyển giao trên tháng nhưng có kỹ thuật lại dưới ba tháng, dẫn tới tình trạng đối phó trong quá trình thực hiện. Ngay việc ra định mức cử cán bộ đi luân phiên hiện đang gây khó khăn cho các bệnh viện, bởi ngay cả khi đầy đủ nhân lực thì các bệnh viện này vốn vẫn quá tải, nay lại thiếu người thì tình trạng quá tải thêm trầm trọng. Bên cạnh đó, một số bệnh viện khảo sát nhu cầu không kỹ dẫn đến hiện tượng cử cán bộ đi luân phiên chưa phù hợp, gây lãng phí. Ðiểm khác cũng đáng lưu ý là nhiều bác sĩ đi tuyến dưới theo kiểu đối phó hay bệnh viện tuyến trên đưa bác sĩ năng lực kém, thậm chí không bằng trình độ bác sĩ địa phương...

Từ thực tế triển khai đề án bệnh viện vệ tinh và 1816, Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Tiến cho rằng, vì cùng chung một mục tiêu là giảm tải cho bệnh viện tuyến trên và nâng cao năng lực khám, chữa bệnh cho tuyến dưới, cho nên có thể gộp hai đề án này làm một để tập trung kinh phí, nguồn lực đẩy mạnh thực hiện giảm tải bệnh viện. Từ nay đến năm 2016, ngành y tế tập trung chuyển giao cho mạng lưới tuyến tỉnh là mô hình bệnh viện vệ tinh; các bệnh viện trung ương ưu tiên chuyển giao các chuyên ngành: nội, ngoại, ung bướu, tim mạch, sản, nhi. Cách thức luân chuyển và chuyển giao công nghệ cũng thiết thực, bám sát yêu cầu tuyến dưới cũng như tuyến trên. Thay vì hình thức ra quân, các địa phương cần ký hợp đồng chuyển giao công nghệ với từng đơn vị, theo từng giai đoạn để nâng cao trách nhiệm của cả hai bên cũng như tiết kiệm chi phí, thời gian và nguồn nhân lực.

Cùng chung quan điểm, PGS, TS Nguyễn Tiến Quyết, Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt-Ðức cho rằng, nên gộp hai đề án làm một vì có chung mục đích là chuyển giao công nghệ, kỹ thuật để giảm tải cho tuyến trên. Khi gộp hai đề án lại, nguồn kinh phí không còn phân tán mà được tập trung để mua sắm trang thiết bị cho các bệnh viện, tạo điều kiện chuyển giao kỹ thuật thành công. Có con người mà không có máy móc thì tình trạng "ngồi chơi xơi nước" sẽ còn tiếp diễn.

Ðược biết, ngành y tế đang điều chỉnh các chính sách luân phiên, chuyển giao cho phù hợp thực tế. Theo đó, thay vì chuyển giao dàn trải cần tập trung vào một số chuyên khoa sâu đã được xác định là ưu tiên. Thay vì quy định ba tháng/lần/cán bộ thì nay hình thức chuyển giao sẽ chuyển sang chuyển giao trọn gói kỹ thuật. Mục đích của việc này là chuyển giao kỹ thuật dứt điểm, sau đó khống chế việc chuyển viện tại các bệnh viện này. Thời gian cán bộ về luân phiên cần được bố trí phù hợp với gói kỹ thuật chuyển giao, đồng thời bổ sung và điều chỉnh quy định về việc giao chỉ tiêu cử cán bộ đi luân phiên phù hợp với cả đơn vị cử đi và đơn vị tiếp nhận. Xây dựng quy chế chuyển giao kỹ thuật chi tiết, cụ thể theo từng bước và quy trình... tránh hình thức, lãng phí và không đáp ứng nhu cầu nâng cao năng lực cho tuyến dưới cũng như góp phần giảm quá tải bệnh viện tuyến trên.