Kỷ niệm 244 năm, ngày mất của Hoàng Công Chất (1768-2012)
Hoàng Công Chất, người anh hùng dấy nghĩa
Kỷ niệm 244 năm, ngày mất của Hoàng Công Chất (1768-2012)
“Ai về Bản Phủ - Mường Thanh
Xem Hoàng Công Chất xây thành, luyện quân”
ĐBP - Ngày nay, ở Điện Biên, rất nhiều đồng bào thiểu số vẫn còn nhớ câu ca trên, đặc biệt với các bậc cao niên. Đó là hai câu tiêu biểu trong số rất nhiều những khúc hát truyền miệng hoặc các bản Quắm tố mướng (chuyện kể bản mường), ngợi ca công trạng của một nhân vật lịch sử mà sự nghiệp của ông gắn liền với tinh thần giữ mường, giữ bản và truyền thống thượng võ của dân tộc: Lãnh tụ nông dân Hoàng Công Chất!
Hoàng Công Chất còn có tên là Hoàng Công Thư, sinh ngày 31/1/1706 (Bính Tuất), tại làng Hoàng Xá, huyện Thư Trì; nay là thôn Hoàng Xá, xã Nguyên Xá, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình (có tài liệu nói ông quê Hà Nội, lại có tài liệu nói quê Hưng Yên). Bình sinh ông là người mưu lược, sức vóc tráng kiện và giàu lòng dũng cảm. Xuất thân từ một gia đình nông dân nghèo khó, Hoàng Công Chất lớn lên vào nửa đầu thế kỷ XVIII, một thế kỷ đầy biến động bởi những cuộc nổi dậy liên tiếp của tầng lớp nông dân vốn chịu nhiều bất công, áp bức. Trong bối cảnh xã hội rối ren, vua tôi bạc nhược ấy, vốn sẵn có trong mình khí phách của trai thời loạn, mùa hạ năm 1739 (Kỷ Mùi), Hoàng Công Chất bắt đầu đứng lên chiêu binh mãi mã, phất cao cờ đại nghĩa.
Hát chầu văn trong lễ hội Đền Hoàng Công Chất. Ảnh: P.V
Trong một thời gian rất ngắn, nghĩa quân do ông chỉ huy đã hoàn toàn làm chủ cả một vùng Sơn Nam Hạ mênh mông. Thừa thắng, ông đánh thẳng vào bắc Thanh Hoá, rồi sau đó tiến theo đường rừng tung hoành khắp vùng Hưng Hoá, Tuyên Hoá (Tây Bắc). Về sau, do thất thế trong các cuộc kình chống với tập đoàn phong kiến Lê - Trịnh, Hoàng Công Chất đành rút sang nương náu ở vùng thượng Lào. Đầu năm 1751 (Tân Mùi), có tiễu mã cáo cấp ở vùng Mường Thanh (Điện Biên), bọn giặc Phẻ đang ra sức quấy nhiễu lương dân, Hoàng Công Chất cùng đại quân tức tốc hành binh. Tới nơi, ông được quân dân bản địa nô nức bái vọng, các tù trưởng Ngải và Khanh tự nguyện đem quân hợp nhất.
Năm 1754, sau khi chém chết tướng giặc là Phạ Chảu Tin Tòng và dẹp tan đám thảo tặc, thể theo nguyện vọng của nhân dân, Hoàng Công Chất đóng bản doanh tại thành Tam Vạn (Sam Mứn). Nhưng rồi, nhận thấy thành Tam Vạn không đáp ứng đầy đủ các yêu cầu phòng thủ, cũng như không thích hợp cho việc sử dụng các loại vũ khí mới, năm 1758 Hoàng Công Chất quyết định xây dựng toà thành khác có tên là Chiềng Lề (nay gọi thành Bản Phủ). Toàn bộ khu thành ngoại rộng 80 mẫu, tường đất cao 5 mét, mặt tường thành rộng 4 - 5 mét, có 4 cửa tiền - hậu - tả - hữu, xung quanh trồng tre và có hào nước bao bọc, trong thành đào 133 cái ao để lấy nước ăn và luyện tập thuỷ binh.
Về những năm cuối cùng và nguyên nhân qua đời của Hoàng Công Chất, hiện trong dân gian còn một truyền thuyết dưới dạng tồn nghi: Hồi đó, vua Lê Hiển Tông (1716-1786) thấy Hoàng Công Chất lực lượng hùng mạnh, lương thảo dồi dào, lại đóng quân tít nơi thượng nguồn biên ải, ngoài vòng cương toả của triều đình. Tin lời ly gián của lũ gian thần, Lê Hiển Tông bèn sai sứ giả cầm thẻ bài lên tận đồi Lạn Chượng (tức đồi A1, thuộc phường Mường Thanh, TP. Điện Biên ngày nay), để triệu hồi Hoàng Công Chất về kinh. Biết trước ý đồ và bụng dạ hẹp hòi của nhà vua, Hoàng Công Chất trả lại chỉ dụ và đuổi sứ giả quay về. Ngay hôm sau ông truyền mổ rất nhiều trâu bò, mở đại tiệc khao khắp ba quân cùng dân binh trong thành. Ăn uống no say xong ông cùng bộ tướng nhảy vào đống thuốc súng, châm lửa tự thiêu. Lúc ấy là rạng sáng ngày 25/2/1768 (Mậu Tý), kết thúc những võ công hiển hánh của họ Hoàng. Theo triết lý phong kiến, bằng hành động tự vẫn bất đắc chí và bất phùng thời đó, ông đã tự chứng minh cho tư tưởng trung quân, ái quốc của mình. (Tuy nhiên, một số tài liệu cho rằng Hoàng Công Chất chết sau một trận ốm nặng, do không quen thủy thổ miền rừng)...
Cách đây 16 năm, được sự đồng ý của Bộ Văn hoá - Thông tin, Sở Văn hoá - Thông tin tỉnh Thái Bình đã tạo mọi thuận lợi để các thiện nam tín nữ chùa Bồ Xuyên (thị xã Thái Bình, quê hương Hoàng Công Chất) được tạc tượng ông. Ngày 20/9/1996, bức tượng đã được chuyển lên đặt trang trọng nơi chính điện, tại khu di tích lịch sử Hoàng Công Chất (xã Noong Hẹt, huyện Điện Biên), trong sự vui mừng đón rước của nhân dân và các cơ quan văn hoá Điện Biên. Thấm thoắt thoi đưa, thế là đã hơn 2 thế kỷ rưỡi kể từ năm 1754, trải qua những tác động ghê gớm của khí hậu khắc nghiệt miền rừng, dẫu vậy ở xã Noong Hẹt hiện vẫn còn sót lại một vài chứng tích Hoàng Công Chất. Đó là những đoạn tường thành sụt lở và những bụi tre gai - giống tre miền xuôi cùi dày, thân cứng mà nghĩa quân thường dùng làm trường côn, cán kích.
Theo Quyết định số 10/QĐ - VHTT ngày 9/2/1981, của Bộ trưởng Bộ Văn hoá - Thông tin Nguyễn Văn Hiếu, thành Bản Phủ đã được công nhận xếp hạng “Di tích Lịch sử quốc gia”. Kể từ đó, hàng năm cứ vào ngày tuẫn tiết của ông (25/2 âm lịch), các cơ quan quản lý văn hoá của huyện Điện Biên lại tưng bừng tổ chức lễ hội tại đây. Dưới bóng cây cổ thụ cộng sinh gồm 3 giống: đa - đề - si, bên cạnh miếu đường sơn son thếp bạc, đã diễn ra rất nhiều các hình thức sinh hoạt văn hoá phong phú, bổ ích và hết sức hấp dẫn. Vòng xoè bốc lửa được các nam thanh nữ tú người Thái say sưa trình diễn. Nhiều tích trò mô phỏng hoạt động của nghĩa quân, được tái hiện thật sinh động bởi tài năng của các nghệ nhân và các diễn viên nghệ thuật quần chúng. Rất nhiều bà con dân tộc thiểu số vượt đèo cao dốc đứng, dắt nhau về đây chung vui. Ai cũng náo nức muốn được sống lại những năm tháng hào hùng của lịch sử. Đặc biệt, ai cũng muốn tự mắt mình chiêm ngưỡng cảnh các bậc trưởng lão mình mặc chiến bào, đầu đội võ mão, chân đi hài lưỡng long, tay múa kiếm lưu cầu, miệng ngân nga khúc hát: “Ai về Bản Phủ - Mường Thanh”...
Thu Loan

Bình luận

Bình luận

Nội dung của trường dữ liệu này được giữ kín và sẽ không được hiển thị công khai.
  • Các địa chỉ web và email sẽ tự động được chuyển sang dạng liên kết.
  • Các thẻ HTML được chấp nhận: <a> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Tự động ngắt dòng và đoạn văn.

Thông tin thêm về các tùy chọn định dạng

CAPTCHA
Hãy nhập lại hình ảnh và số vào ô ở dưới
Image CAPTCHA