Bản Tân Phong 1 hiện có 73 hộ với 329 nhân khẩu (trong đó có 42 hộ nghèo). Được biết, đợt hỗ trợ tiền làm nhà ở cho hộ nghèo theo Chương trình 167/CP vừa qua, bản có 6 hộ được bình xét. Trong số những hộ này, có hộ đã làm xong nhà, có hộ chưa, nhưng gần một năm trôi qua, chưa hộ nào nhận được khoản tiền hỗ trợ. Trong khi đó, họ đã bị “đẩy” ra khỏi danh sách hộ nghèo và tất nhiên cũng bị cắt hết các khoản hỗ trợ.

Hộ đầu tiên chúng tôi tìm đến là gia đình ông Vàng Văn Nghị. Ông Nghị có người con trai mới xây dựng gia đình, ra ở riêng nên cuộc sống hết sức khó khăn, chính vì vậy con trai ông Nghị đã được xã công nhận hộ nghèo và cấp thẻ vàng. Mới đây, cuối năm 2011, trong một cuộc họp dân, ông trưởng bản đã đề nghị nhân dân bình xét trong số những hộ có thẻ vàng, ưu tiên chọn ra 6 hộ khó khăn nhất để được nhận 16 triệu đồng tiền hỗ trợ làm nhà ở theo Quyết định 167/CP, trong đó có tên con trai ông Nghị. Theo lời ông trưởng bản thì sau khi làm xong nhà, đủ tiêu chuẩn 3 cứng, trưởng bản nghiệm thu là sẽ được nhận tiền. Một phần vì tin lời “hứa hẹn”, phần khác ông Nghị lo “nếu không làm nhanh thì sẽ chuyển suất hỗ trợ làm nhà 167 sang cho hộ khác”, thì con ông chẳng bao giờ có cơ hội làm được nhà, nên ông đành đi vay mượn về dựng cho con mái nhà. Nhà dựng xong đã gần một năm, nhưng chờ mãi chẳng thấy tiền hỗ trợ đâu, chỉ thấy ngày đêm thấp thỏm lo âu với món nợ thường trực.

Tương tự trường hợp ông Nghị, gia đình chị Điêu Thị Nhàn cũng đã vay mượn khắp anh em, bạn bè và cả ngân hàng để có 30 triệu đồng dựng nhà, với hy vọng ngay sau đó sẽ nhận được 16 triệu đồng của nhà nước hỗ trợ để trả bù vào số tiền đã vay, nhưng rồi chờ mãi cũng chỉ nhận được câu trả lời “cứ từ từ”, còn khoản lãi ngân hàng thì không biết “ai” sẽ “từ từ” cho? Cũng bởi gia đình quá khó khăn, kinh tế phụ thuộc hoàn toàn vào mảnh nương bạc màu mà năm nào cũng thiếu đói vài tháng, nếu để tự lực gia đình thì có lẽ chẳng bao giờ dám mơ đến ngôi nhà chắc chắn, nên anh chị càng hy vọng vào khoản tiền 16 triệu kia. Nhưng điều đáng nói ở đây là ngay sau khi nhận thông báo là gia đình được hỗ trợ làm nhà vào cuối năm 2011, mặc dù chưa nhận được một khoản tiền hỗ trợ nào, chị đã bị thu lại thẻ vàng với lý do... đã thoát nghèo.

Những hộ thuộc diện được hưởng hỗ trợ đã làm nhà xong thì lâm vào cảnh khốn khó, còn các hộ thuộc diện được hưởng hỗ trợ mà không có tiền để làm nhà thì lâm vào cảnh “tiến thoái lưỡng nan”. Đã có gia đình lên rừng kiếm gỗ, vay vật liệu về tập kết sẵn trong nhà, nhưng chờ mãi chẳng thấy tiền hỗ trợ để làm nhà, thiếu ăn họ đành phải bán gỗ đi để sống qua ngày. Trong khi đó, những “túp lều” cũ thì ngày một dột nát, họ lại kéo nhau lên nương ở.

Có lẽ, đau lòng nhất khi nhắc đến chiếc thẻ vàng là gia đình chị Lò Thị Mậu. Nhìn “túp lều” rộng chưa đầy 12m² mà người dân nơi đây gọi là “nhà chị Dậu” này, có lẽ ai cũng không khỏi chạnh lòng. Mặc dù chỉ là “túp lều” nhưng chị cũng đã phải vay mượn, chạy vạy khắp nơi mới dựng lên được. Chị Mậu tâm sự, vừa sinh cháu chưa đầy 3 ngày tuổi thì chồng chị mất do ngộ độc. Lao động chính không còn, con quá nhỏ, chị không thể đi làm gì được nên kinh tế gia đình càng kiệt quệ. Năm 2010, chị được nhận thẻ vàng công nhận hộ nghèo. Đã 2 năm nằm trong danh sách hộ nghèo, nhưng chỉ tiền điện là chị được hưởng trọn vẹn. Thế nhưng, cũng nằm trong 6 hộ được “hứa hẹn” là sẽ được nhận 16 triệu đồng hỗ trợ nên chị đã bị thu luôn “tấm bìa vàng” mà chẳng hiểu vì sao.

Với trình độ học vấn của người dân nơi đây thì có lẽ cũng chẳng biết chính sách của nhà nước cụ thể là như thế nào. Họ cũng chẳng biết trong chính sách ấy có điều nào quy định cứ nhận tiền làm nhà là thoát nghèo, không cần quan tâm sau đó cuộc sống của họ ra sao? Song, có một điều đơn giản lại rất đúng mà ai cũng hiểu, đó là: dù có cái chính sách ấy đi chăng nữa, khi người dân chưa nhận được tiền hỗ trợ thì không lẽ nào nhà nước lại cho thu thẻ vàng và cắt các khoản hỗ trợ của họ. Song vì “thấp cổ bé họng” nên cũng chẳng dám kêu ai, thắc mắc với trưởng bản thì chỉ nhận được câu trả lời “Cứ nộp đi, đấy là việc của xã, họ làm thế nào thì kệ họ, còn tiền không trước thì sau cũng sẽ được hưởng”. Chẳng biết sau là đến bao giờ, chỉ biết trong thời gian này họ đương nhiên bị cắt hết các khoản hỗ trợ vì không có thẻ vàng.

Mang theo những trăn trở này, chúng tôi tìm đến nhà trưởng bản Vàng Văn Vân, ông này khẳng định: “Từ trước đến nay, tất cả những hộ sau khi được nhận 16 triệu đồng tiền hỗ trợ làm nhà là xã thu thẻ vàng vì đã thoát nghèo”. Vậy câu hỏi đặt ra ở đây là “Tiêu chuẩn nào để đánh giá một hộ đã thoát nghèo?”. Khi chúng tôi hỏi tại sao 6 hộ chưa được nhận tiền hỗ trợ mà bản lại thu thẻ vàng của họ thì ban đầu ông trưởng bản giải thích là thu để làm lại, nhưng sau đó lại trả lời “không biết” và đùn đẩy trách nhiệm cho phó bản. Tuy nhiên, các hộ dân ở đây đều khẳng định ông Vân là người trực tiếp thu thẻ vàng, vào khoảng thời điểm cuối năm 2011. Vậy là trong lời nói của ông trưởng bản đã không có sự trung thực.

Để làm rõ hơn vấn đề, chúng tôi đã liên lạc với đồng chí Chủ tịch UBND xã Si Pa Phìn Lò Văn Chơi, nhưng vì vào ngày nghỉ nên không gặp được. Qua trao đổi điện thoại, ông Chơi cho biết, đúng là năm 2012 có đợt hỗ trợ làm nhà ở theo Quyết định 167/CP, và đã cho bản Tân Phong lập danh sách để chuyển lên huyện từ cuối năm 2011. Hiện nay huyện đang xét duyệt, giờ chưa có tiền nên chúng tôi chưa triển khai. Còn về chuyện thu thẻ vàng của 6 hộ dân trên, xã không chỉ đạo. Ông Chơi giải thích: xã chỉ thu thẻ vàng đối với những hộ dân khi có đoàn kiểm tra xuống công nhận các hộ đó đủ tiêu chí thoát nghèo. Vậy những chiếc thẻ vàng kia thực tế đang nằm ở đâu? Câu hỏi này xin nhường lại cho các ngành chức năng.