Trên miền rẻo cao Tủa Chùa, năm nay dường như xuân đến sớm hơn. Khá lâu rồi tôi mới trở lại Tủa Chùa, vẫn còn đó sự bình yên trong giá lạnh vùng cao, cái lạnh đủ sức len lỏi qua lớp áo khoác dày sụ. Tôi thấy mình thật may mắn khi về thăm Tủa Chùa đúng thời điểm bà con các dân tộc nơi đây đang nô nức đón chào năm mới. Đây không phải lần đầu tôi được hòa mình trong không khí tươi vui, đầm ấm này song vẫn thấy háo hức lạ. Trong làn gió núi lạnh buốt hơi đá, lại nhớ bát rượu mông pê sóng sánh màu hổ phách, thưởng thức miếng bánh dày nướng giòn tan bên bếp lửa. Để rồi chênh chao theo những giai điệu khèn môi da diết yêu thương.

Chuẩn bị váy áo vui xuân. Ảnh: Tô Hợp

Chợ phiên cuối năm, không khí như ngày hội. Tủa Chùa có hai chợ phiên họp lùi ngày, cách mỗi tuần một phiên là chợ Xá Nhè (phía Nam) và Tả Sìn Thàng (phía Bắc). Từ sáng sớm, trên khắp các nẻo đường, từ trên dốc xuống, từ khe núi ra sặc sỡ sắc màu xanh, đỏ, tím, hồng của váy áo các bà, các mẹ và thiếu nữ các dân tộc. Nhìn xa náo nức như một vườn hoa di động. Phiên chợ giáp tết nên có đủ mọi sản vật địa phương cho đến hàng điện tử, điện lạnh, hàng hóa công nghiệp, bánh kẹo, hương hoa... Ba thứ đặc sản không thể thiếu là lợn cắp nách, gà chạy bộ và rượu mông pê của đồng bào Mông. Nếu như rượu cũng được bà con dân bản mua khá nhộn nhịp thì lợn cắp nách, gà chạy bộ gần như tuyệt đối là tư thương mua buôn về bán lại tại chợ huyện hay chuyển về các huyện, thị, đặc biệt là T.P Điện Biên Phủ. Có nhiều cán bộ lên công tác cũng đi chợ phiên để kiếm con lợn bản, đôi gà đen Tủa Chùa về đón tết. Trong khi các bà, các mẹ tất bật sắm sửa nhu yếu phẩm cho ngày tết như: mắm, muối, mì chính, bánh kẹo, đôi dép mới... thì các thiếu nữ lại say mê lựa chọn vải thổ cẩm, áo, chỉ màu, gương lược và đôi hộp phấn son nho nhỏ. Đám thanh niên mới lớn thì tập trung quanh hàng băng đĩa và điện thoại di động chọn mua những đĩa nhạc sôi động nhất, tải những bài hát “hot” nhất về điện thoại của mình để vui chơi trong những ngày tết.

Chúng tôi được dự bữa cơm “Tết sớm” tại căn phòng nhà tập thể của Nguyễn Ngọc Sơn, cán bộ tư pháp xã Tả Sìn Thàng, ngay đầu chợ. Mâm cơm có đủ thịt lợn bản luộc nhừ, gà đen, măng khô xào lòng già, đĩa rau cải mèo xanh ngắt và một can rượu mông pê.

Nhấp chén rượu sóng sánh, Bí thư Đảng ủy xã Tả Sìn Thàng, Sùng A Khày nói như nhắn nhủ: Năm nay, bà con sẽ ăn một cái tết to, tổ chức lễ hội thật vui nhà báo ạ. Để mừng đường mới mà! Con đường ước mơ của người dân các xã phía Bắc đấy!

Quả vậy, “con đường mơ ước” ấy chúng tôi vừa trải nghiệm khi lên chợ phiên cuối năm này. Bốn mươi ki lô mét đường từ trung tâm huyện lên Tả Sìn Thàng đã được hạ độ cao, rải nhựa phẳng phiu. Có con đường đó thì đáng để mổ gà, giết lợn ăn mừng lắm chứ. Một năm trước thôi, vẫn là con đường quanh co hiểm trở, nền đường lổng chổng đá với những cua gấp mà với tốc độ của các tay xế xe minsk, xe win bản địa thì nếu không “chém cua” chỉ có nước... xuống vực! Từ khi đường rải nhựa, hàng hóa dưới xuôi lên với bà con nhanh hơn, đầy đủ hơn; ngược lại vật phẩm, nông sản của bà con cũng không bị ép giá như trước nữa.

Cái rét tháng chạp dường như giá buốt hơn trên cao nguyên đá tai mèo. Những thân ngô mọc lên từ những vốc đất người dân gom trong từng hốc đá, gặn chắt bao giọt mồ hôi đắng đót của bà con đã cho một mùa bội thu, giờ đây phất phơ những chiếc lá xác xơ trong hơi đá lạnh lẽo. Lốm đốm đây đó, một vài gốc đào rừng gân guốc đã bật nụ xanh nõn nà, nổi bật trên nền đá xám xịt. 

Ba phần tư diện tích tự nhiên của huyện Tủa Chùa là núi đá vôi nên trên rẻo cao này đá hiện hữu khắp nơi, song hành cùng đời sống con người. Đá vừa là bạn, vừa là “đối thủ” của con người trong cuộc đấu tranh chinh phục thiên nhiên, xây dựng cuộc sống ấm no.

Không chỉ có mỗi cây ngô mập mạp, xanh tốt trong lòng đá mà cũng chỉ ở vùng cao nguyên đá vôi Tả Sìn Thàng, Sín Chải này mới nuôi dưỡng nên loại chè cổ thụ có vị chát ngọt, nước đậm và dậy hương đặc biệt được kết tinh từ sương sớm, sương chiều quanh năm bao phủ. Mùa thu hoạch, dân bản phải trèo lên cây hoặc bắc thang mới hái được búp chè.

Tạm biệt rẻo cao trong đằm thắm sắc màu thổ cẩm, quấn quýt men nồng mông pê, chợt lắng lòng khi những vườn mận, nhiều nụ hoa đã bung cánh tự bao giờ mà chẳng ai để ý. Bên hiên nhà đơn sơ, những cành mận đung đưa trong khói lam chiều. Mận đã nở và mùa xuân đã đến!

Dọc những “nương” đá tai mèo, thỉnh thoảng lại bất chợt hiện lên những thân đào mốc meo, xù xì, cành dày đặc nụ kiêu hãnh giữa hoang hoải màu vàng dã quỳ. Hàng năm mỗi độ xuân về, hoa lại tô điểm cho cao nguyên đá này những sắc màu rạng rỡ, để mời gọi người người nhộn nhịp kéo đến vui hội xuân.

Và, bên bát rượu mông pê ấm nồng, những câu chuyện chảy mãi không dứt, thổi vào hồn người tình yêu thương, sự đoàn kết và thủy chung, có vui cùng chia, có buồn cùng san sẻ của cộng đồng các dân tộc nơi rẻo cao yên bình!